حاصلخیزی خاک و تغذیه گیاه

مقدمه

پتاسیم مانند ازت و فسفر جزو عناصر پراحتیاج مورد نیاز گیاه مى‌باشد. مقدار پتاسیم موجود در پوسته زمین، حدود ۹/۱ تا۳/۲ درصد است (مقدار پتاسیم کل در خاک‌هاى زراعى بین ۵/۰ تا ۵/۲ درصد مى‌باشد). این مقدار در مقایسه با سایر عناصر پر نیاز قابل توجه مى‌باشد. مقدار پتاسیم در خاک‌هاى مختلف متفاوت است، لیکن آن قسمت از کل پتاسیم موجود در خاک که به‌صورت قابل تبادل یا قابل استفاده گیاه باشد ناچیز است. مقدار پتاسیمى که جذب گیاه مى‌شود با مقدار ازت مورد استفاده گیاه در اکثر مواقع برابرى مى‌نماید.

گیاهان همانند ازت، نیازى فراوان به پتاسیم دارند. معمولا" مقدار برداشت پتاسیم بین ۵۰ تا ۳۰۰ کیلوگرم در هکتار (معادل ۱۲۵ الى ۷۵۰ کیلوگرم در هکتار سولفات‌پتاسیم) مى‌باشد. لیکن، توزیع پتاسیم در گیاهان مشابه ازت نمى‌باشد. در بیشتر محصولات زراعى مقدار پتاسیم برداشتى توسط دانه و یا میوه به‌مراتب کمتر از مقدار برداشتى توسط سایر اندام‌هاى گیاهى است که در سطح زمین باقى مى‌مانند. در غلات، بیش از ۷۰% پتاسیم برداشتى در کاه و کلش باقى مى‌ماند. بنابراین، نحوه مدیریت بقایاى گیاهى در مقدار توصیه کود پتاسیمى بسیار مؤثر است. براى تولید ۴۰ تن غده چغندرقند به‌هنگامى که بقایاى شاخ و برگ از زمین جمع‌آورى شده باشد ،۲۵۰ کیلوگرم در هکتار پتاسیم (معادل ۶۰۰ کیلوگرم در هکتار سولفات‌پتاسیم) و هر گاه بقایاى شاخ و برگ جمع‌آورى نشده باشد فقط ۱۱۰ کیلو گرم در هکتار پتاسیم (معادل ۲۷۵ کیلوگرم در هکتار سولفات‌پتاسیم) از خاک برداشت مى‌نمایند.

پتاسیم فراوانترین عنصر غذایى در ۱۵ سانتیمترى بخش رویین خاک است. لیکن این شرایط، لزوما" بدان معنا نیست که پتاسیم قابل دسترس‌ترین عنصر براى گیاه است. زیرا، مقدار پتاسیم قابل دسترس براى گیاه به‌میزان پتاسیم موجود در بخش قابل دسترس (محلول و تبادلى ) بستگى دارد. هوازدگى کانی‌هاى حاوى پتاسیم و تداوم مصرف کودهاى پتاسیمى از عوامل مؤثر بر ورود پتاسیم به بخش قابل دسترس بوده و برداشت توسط گیاهان، فرسایش و آبشویى از عوامل مؤثر بر هدر روى پتاسیم مى‌باشند. به‌رغم آنکه پتاسیم جزو عناصر مؤثر در ساختمان گیاهى نبوده و عمدتا" نقش کاتالیزورى دارد، نیاز پتاسیمى بعضى از گیاهان حتى از ازت نیز بیشتر است. مثلا"، پتاسیمى آفتابگردان دو برابر نیاز ازتى آن است.

مقدار و منشاء پتاسیم خاک

ته‌نشستهایى فراوان به‌صورت کلرورها و سولفات‌هاى پتاسیم در بیشتر مناطق جهان یافت مى‌شوند. ممکن است این رسوب‌ها در سطح زمین، در اعماق چند صد مترى تا چند هزار مترى و یا در ته دریاها و دریاچه‌ها باشند. مقدار پتاسیم موجود در خاک در مقایسه با فسفر بسیار بیشتر است؛ در حالیکه فسفر پوسته زمین ۱۲/۰ درصد وزن آن است، مقدار پتاسیم چندین برابر آن، یعنى ۳۰/۲ درصد مى‌باشد. میانگین پتاسیم موجود در خاک‌ها ۲/۱ درصد مى‌باشد. چه، به‌دلیل تخریب و آبشویى، مقدار آن به کمتر از مقدار پتاسیم در پوسته زمین رسیده است. بدین ترتیب، هرچقدر درجه هوادیدگى خاک بیشتر باشد، میزان پتاسیم آن کمتر خواهد بود. غلظت پتاسیم در خاک‌ها متفاوت بوده و مقدار آن در لایه شخم به چند صد کیلوگرم در هکتار نیز مى‌رسد.

از آنجا که آبشویى پتاسیم با سهولت بیشترى نسبت به فسفر انجام مى‌گردد، بخشى چشمگیر از این عنصر از خاک‌هایى که تحت آبشویى زیاد بوده‌اند، شسته شده و از نیمرخ خاک خارج گردیده‌اند. بطورکلى، دو عامل بارندگى و دما باعث تسریع آزاد شدن و شستشوى پتاسیم خاک است. این موضوع به‌ویژه در مورد مناطق گرم و مرطوب مصداق دارد. به‌جز پتاسیمى که از راه کودهاى شیمیایى به خاک اضافه مى‌شود، پتاسیم موجود در آن عمدتا" از تجزیه سنگ‌هاى محتوى پتاسیم به‌وجود آمده است. کانی‌هایى که عموما" منبع پتاسیم مى‌باشند عبارتند از:

فلدسپات‌هاى پتاسیمى ارتوکلاز و میکروکلاین، مسکوایت، بیوتایت و فلوگوپایت. پتاسیم همچنین، در خاک‌ها به‌شکل کانی‌هاى ثانویه، ایلایت یا میکاى آبدار، ورمیکولایت و کانی‌هاى مختلطى که دو یا چند گونه از کانی‌هاى اخیر به‌صورت کم و بیش تصادفى آنها را تشکیل مى‌دهند.

از نظر قابل استفاده بودن براى گیاه، پتاسیم خاک به چهار شکل در خاک وجود دارد. مقدار تقریبى پتاسیم موجود در این گروه‌ها به‌ترتیب افزایش قابلیت جذب عبارتند از: ترکیبات کانى ۵۰۰ تا ۲۵۰۰۰، پتاسیم غیر قابل تبادل ۵۰ تا ۷۵۰، پتاسیم قابل تعادل ۴۰ تا ۶۰۰ و پتاسیم محلول ۱ تا ۱۰ میلى‌گرم در هر کیلو گرم. فقط مقدار کمى از کل پتاسیم موجود در خاک بلافاصله جذب گیاه مى‌گردد و از نظر قابل استفاده بودن در گیاه پتاسیم به سه شکل کلى نسبتا" غیر قابل جذب، با قابلیت جذب آرام و با قابلت جذب سریع در خاک وجود دارد که هر سه شکل یاد شده با یکدیگر در حال تعادل مى‌باشند. آن قسمت از پتاسیمى که داراى قابلیت جذب سریع است؛ در محلول خاک وجود داشته و گیاه به راحتى از آن استفاده مى‌کند. حرکت پیوسته پتاسیم در خاک به‌دلیل جذب گیاه و عمل آبشویى، موجب مى‌گردد که تعادل ایستا به‌مفهوم واقعى هیچ‌گاه به‌دست نیاید. پتاسیم موجود در کانی‌هاى اولیه آهسته‌، ولى به‌طور مداوم، به‌صورت قابل تعادل در مى‌آید. ممکن است در شرایطى، مانند مصرف فراوان (بیش از نیاز) کودهاى پتاسیمى در خاک، عکس حالت فوق رخ دهد. به‌طور کلى، ۹۰ تا ۹۸ درصد کل پتاسیم خاک به‌شکل غیر قابل جذب، ۱ تا ۱۰ درصد به‌صورت قابل جذب آرام، و ۱/۰ تا ۲ درصد به گونه قابل جذب سریع مى‌باشد.

پتاسیم محلول خاک

گیاه، پتاسیم مورد نیاز خود را به‌صورت K⁺ از محلول خاک دریافت مى‌کند. غلظت مورد نیاز پتاسیم براى گیاه عمدتا" به نوع گیاه و مرحله رشد آن بستگى دارد. پژوهش‌ها نشان مى‌دهند که غلظت بهینه پتاسیم در محلول خاک ۲۰ تا ۶۰ میلى‌گرم در کیلوگرم بوده و به نوع گیاه، ساختمان خاک، مقدار رایج کوددهى و آب قابل استفاده بستگى دارد. پژوهشگران با استفاده از هم‌دماهاى جذب نشان داده‌اند، چنانچه غلظت تعادلى پتاسیم محلول ۱۵ میلى‌گرم در هر کیلوگرم باشد، مقدار محصول بهینه در سیب‌زمینى و کرفس که جزو گیاهان پتاسیم دوست هستند، به‌دست خواهد آمد. در گیاهانى مانند گوجه‌فرنگى و چغندر که نیازشان در حد متوسط است، مقدار ۷/۸ میلى‌گرم در هر کیلوگرم پتاسیم در محلول تعادلى براى دسترسى به حداکثر محصول کافى است. غلظت پتاسیم در عصاره اشباع خاک‌ها عموما" تا ۱۵۶ میلى‌گرم در هر کیلوگرم در نوسان است که مقادیر زیاد مربوط به مناطق خشک یا شور مى‌باشد. مقدار پتاسیم قابل حل در آب براى نواحى مرطوب بین ۱ تا ۸۰ گرم در هر کیلو گرم متغییر مى‌باشد. اثر مقدار پتاسیم موجود در محلول خاک بر عملکرد گیاهان بستگى به‌حضور سایر کاتیون‌ها، به‌ویژه کلسیم و منیزیم دارد.

تنها جزئى کوچک از پتاسیم مورد نیاز گیاه که بین ۶ تا ۱۰ درصد پتاسیم کل است، به‌طور مستقیم از تماس ریشه گیاه با ذرات خاک تأمین مى‌گردد و قسمت عمده آن از طریق پتاسیم موجود در محلو ل خاک به‌دست مى‌آید. انتقال پتاسیم از خاک به ریشه گیاهان یکى از مسائل مهم در تغذیه گیاهى است. قسمت عمده این نقل و انتقال از طریق جریان توده‌اى و پخشیدگى انجام مى‌شود.

پتاسم قابل تبادل

تثبیت پتاسیم نیز مانند دیگر کاتیون‌ها به‌وسیله سطوح باردار منفى کلوئید و به‌طریق الکتریسیته ثابت تحقق مى‌یابد. جابجایى کاتیون‌هایى که به این طریق جذب مى‌گردند، در صورت تماس آنها با محلول‌هاى نمکى خنثى، به راحتى انجام مى‌شود. مقدار پتاسیم جابجا شده بوسیله محلول یک نرمال استات‌آمونیوم معمولا" کمتر از یا درصد کل پتاسیم مى‌باشد. جهت درک فرایندهاى حاکم بر تثبیت و رها شدن پتاسیم موجود در خاک، اطلاع از وضعیت محلول‌هاى تبادلى در کانی‌هاى رس ضرورى است.

مقدار پتاسیم قابل تبادل در کلوئیدهاى خاک یکسان نبوده و کلا" در سه نوع محل یا موقعیت اجبارى قرار مى‌گیرد. در سطوح خارجى بعضى از رس‌ها مانند میکا که براى پتاسیم غیر اختصاصى است؛ به‌عبارتى دیگر وضعیت‌هاى کنارى و داخلى موقعیت‌هاى اختصاصى براى پتاسیم به‌شمار مى‌روند. یون‌هاى پتاسیم که در وضعیت داخلى به کلوئید متصلند، در تعادل با غلظت‌هاى بالاى پتاسیم محلول خاک مى‌باشند؛ در حالیکه پتاسیم موجود در وضعیت‌هاى کنارى و خارجى در غلظت‌هاى تعادلى ‌بسیار کمترى قرار دارد. غلظت پتاسیم موجود در محلول خاک در واقع نتیجه اصلى سه توازن ممکن مى‌باشد. به‌دلیل نقش عمده پتاسیم قابل تبادل در تجدید عنصر مزبور در محلو ل خاک و برداشت آن بوسیله گیاه، یا اتلاف آن از طریق آبشویى، توجهى بیشتر به‌تعریف رابطه میان پتاسیم قابل تبادل و فعالیت پتاسیم محلول در خاک معطوف شده است.

پتاسیم غیر قابل تبادل

از آنجا که پتاسیم محلول و قابل تبادل در خاک به آسانى در دسترس گیاه قرار مى‌گیرند، این دو شکل مورد توجه مى‌باشند. لیکن، این انواع در بیشتر خاک‌ها تنها بخش کوچکى از کل پتاسیم آن (کمتراز ۱ درصد) را تشکیل داده و بقیه این عنصر به‌صورت غیر قابل تبادل و معدنى در خاک موجود است. هرچند پتاسیم غیرقابل تبادل به‌سرعت در دسترس گیاه قرار نمى‌گیرد، ولى مى‌تواند در مقدار کل پتاسیم قابل استفاده خاک مؤثر باشد. زیرا با برداشت محصول، از مقدار این نوع کاسته مى‌شود. کانی‌هاى حاوى پتاسیم به دو گروه تقسیم مى‌گردند:

گروه اول (کانی‌هاى اولیه): شامل فلدسپارها و میکاها که از سنگ‌هاى مادرى به‌وجود آمده‌اند و

گروه دوم (کانی‌هاى ثانویه): که از هوادیدگى میکا پدید آمده و شامل گروه ایلایت مى‌باشند.

با مشخص کردن پتاسیم غیر قابل تبادل در خاک‌هاى زراعى که معمولا" به کمک اسید نیتریک یک نرمال انجام مى‌گیرد، مى‌توان واکنش محصول را نسبت به افزودن کودهاى پتاسیمى تخمین زد. رها شدن پتاسیم از بخش غیر قابل تبادل بستگى به نوع و مقدار کانی‌هاى محتوى پتاسیم، اندازه ذرات، سابقه برداشت محصول و نوع آن دارد. آزاد شدن پتاسیم از ذخیره پتاسیمى کانی‌هاى خاک به‌وسیله نوع کانى و فرایند هوادیدگى میکا و فلدسپات‌ها مشخص مى‌گردد. آزاد شدن پتاسیم از فلدسپات‌ها که ساختمان سه بعدى بلورى داشته و پتاسیم آنها در بین شبکه کانى واقع شده، به مراتب دشوارتر از رهایى پتاسیمى است که در سطوح میانى ورقه‌هاى میکا ذخیره شده است. در فلدسپارها، آزاد شدن پتاسیم بر اثر تخریب کانى، لکن در میکا، از طریق تبادل کاتیونى انجام مى‌گیرد. آزاد شدن پتاسیم از بیوتایت حدود ۹۰ و ۱۵۰ مرتبه سریعتر از موسکوایت و فلدسپارمیکرکلین مى‌باشد.

عوامل مؤثربرتثبیت پتاسیم در خاک

با پیشرفت فرایند هوادیدگى و آزاد شدن مقدار بیشترى از یون‌هاى پتاسیم، فضاى بین لایه‌اى افزایش یافته و به‌مقدار ظرفیت تبادل کاتیونى خاک اضافه مى‌گردد. با آنچه گذشت، مى‌توان عوامل مؤثر بر تثبیت پتاسیم را به‌شرح زیر خلاصه نمود:

کانی‌هاى رس: نوع رس تثبیت پتاسیم را شدیدا" متأثر مى‌سازد. پدیده تثبیت پتاسیم در رس‌هاى گروه ۲:۱ یعنى ایلایت، میکاى هوازده ورمیکولایت و اسمکتایت‌ها رخ داده و رس‌هاى گروه ۱:۱ نقشى در این تثبیت ندارند. نتیجه تحقیقى در مورد سرعت تثبیت پتاسیم در چهار نوع خاک مختلف حاکى از آن است که مقدار پتاسیم تثبیت شده براى هر نوع خاک، با توجه به خصوصیات آن، به‌ویژه نوع کانى، فرق مى‌نماید.

pH خاک: ظرفیت تثبیت پتاسیم در حضور AL^۳+، هیدرواکسیدآلومنیوم و پلیمرهاى آن که معمولا" در شرایط اسیدى غلظت آنها زیاد است، کاهش مى‌یابد.

غلظت پتاسیم اضافه شده: اضافه کردن پتاسیم به خاک‌هایى که ظرفیت تثبیت بالایى دارند موجب تثبیت بیشتر یون پتاسیم مى گردد، بنابراین بهتر است قبل از افزودن کودهاى ‌پتاسیمى به خاک، ظرفیت تثبیت آن از نقطه نظر پتاسیم مشخص شود.

تر و خشک شدن خاک: خشک شدن در بعضى از خاک‌ها که پتاسیم قابل تبادل فراوانى دارند، منجرب تثبیت وکاهش این گونه پتاسیم مى‌گردد. از سوى دیگر، خشک شدن خاک‌هاى مرطوب که حاوى مقادیرى کم تا متوسط پتاسیم مى‌‌باشند، به‌ویژه خاک‌هاى زیرین، موجب فزونى پتاسیم قابل تبادل گشته و در برخى شرایط، مقدار پتاسیم قابل تبادل در خاک زیرین به چند برابر فراوانى عادى آن مى‌رسد. اثر تر و خشک شدن خاک برقابلیت جذب پتاسیم هنوز هم پیش از اندازه‌گیرى پتاسیم، خاک را در هواى آزاد خشک مى‌کنند. این کار ممکن است مقدار پتاسیم خاک را بیش از حد واقعى‌ نشان داده و احتمآلا" توصیه کودى‌ را دچار اختلال نماید. افزون بر آنچه گفته شد، به‌نظر مى‌رسد رابطه‌اى مثبت بین ظرفیت تثبیت پتاسیم با آمونیوم وجود دارد. بدین مفهوم که هر یک از کودهاى پتاسیمى یا آمونیومى را زودتر به خاک اضافه کنند، زودتر تثبیت شده و کود دیگر، با سهولت بیشترى، در اختیار گیاه قرار مى‌گیرد.

عوامل مؤثر بر قابلیت جذب پتاسیم از خاک

عوامل مؤثر برقابلیت جذب پتاسیم به دو دسته کلى (عوامل خاکى و عوامل گیاهى) تقسیم مى‌شوند. به‌طور خلاصه، عوامل خاکى مؤثر برقابلیت جذب پتاسیم را مى‌توان نوع کانی‌هاى رس، ظرفیت تبادلى کاتیونى، مقدار پتاسیم قابل تبادل، ظرفیت تثبیت پتاسیم خاک، پتاسیم موجود در خاک زیرین، عمق توسعه ریشه‌ها، رطوبت، تهویه و دماى خاک، pH و مقدار کلسیم و منیزیم آن دانست. عوامل گیاهى مؤثر بر قابلیت جذب پتاسیم شامل ظرفیت تبادلى کاتیونى ریشه، شبکه ریشه و مقدار محصول مورد انتظار، نوع گیاه، تراکم گیاه در واحد سطح و عامل زمان مى‌باشند. از عوامل مهم در تعیین مقدار پتاسیم قابل استفاده مى‌توان به مقدار کل پتاسیم خاک، تراکم ریشه و مقدار پتاسیم جذب شده به‌وسیله محصول اشاره نمود.

علائم کمبود پتاسیم

کمبود پتاسیم در اغلب گیاهان معمولا" به‌صورت سوختگى برگ ظاهر مى‌گردد. به‌عنوان مثال نیاز ذرت به پتاسیم را مى‌توان از روى زرد شدن نوک و لبه برگ‌هاى تحتانى گیاه تشخیص داد. تغییر رنگ مزبور مانند کمبود ازت به‌طرف رگبرگ اصلى گسترش نمى‌یابد. بلکه به تدریج از نوک و لبه‌هاى برگ به طرف بالا و داخل برگ پیشروى مى‌نماید.

روش ارزیابى پتاسیم قابل استفاده گیاه با استفاده ازاستات آمونیوم یک نرمال

یکى از عصاره گیری‌هاى مناسب براى خاک‌هاى‌آهکى، استفاده از استات‌آمونیوم یک نرمال و خنثى (pH=۷) مى‌باشد. چنانکه مقدار پتاسیم قابل استفاده خاک با این روش از حد معینى بیشتر باشد، وضعیت پتاسیم آن خاک مطلوب قلمداد مى‌شود. بدیهى است این تشخیص کاملا" صحیح نبوده و داراى اشکالاتى فراوان از جمله در نظر نگرفتن درصد و نوع رس غالب خاک، نوع محصول، عملکرد مورد انتظار و غیره است. هر چه درصد رس خاک بیشتر باشد، گیاه کشت شده پتاسیم دوست تر و عملکرد بالاترى مورد انتظار باشد، ممکن است عدد ۳۰۰ میلى‌گرم در کیلوگرم نیز ناکافى باشد، تحت چنین شرایطى براى نیل به عملکرد بالا، مصرف سرک پتاسیم نیز مطرح خواهد گردید.

در یک خاک در سیروزم در اسپانیا، از سنجش پتاسیم قابل تبادل که به‌وسیله استات‌آمونیوم استخراج شد، نتایج اطمینان بخشى براى تخمین پتاسیم قابل استفاده به‌دست آمد. لیکن در خاک‌هاى سیروزم گچى، قهوه‌اى و قهوه‌اى آهکى، مقدار پتاسیم آزاد شده بیش از میزان پتاسیم قابل تبادل، در دسترس قرار گرفت. به‌عبارت دیگر، رهاسازى پتاسیم در خاک‌هاى آهکى و بیابانى، استخراج پتاسیم با استفاده از استات‌آمونیوم روشى مناسب براى تخمین پتاسیم قابل استفاده به‌شمار مى‌رود.

آزمایش

مواد لازم:

- محلول استاندارد کلرید پتاسیم

- استات‌آمونیوم یک نرمال

- محلول‌هاى استاندارد ۰ و ۵ و ۱۰ و ۱۵ و ۲۵ ppm

شرح آزمایش:

5/2 گرم خاک را در داخل لوله سانتریفوژ ریخته و بعد بر روى آن در حدود ۵۰ سى‌سى آب مقطر اضافه مى‌کنیم و در مرحله بعد 5/16 سى‌سى استات‌آمونیوم به آن اضافه مى‌کنیم و ۵ دقیقه توسط شیکر نمونه را هم مى‌زنیم و سپس در دستگاه سانتریفوژ در ۳۰۰۰ دور و به‌مدت ۵ دقیقه قرار مى‌دهیم و بعد از اتمام کار و خارج کردن نمونه، محلول‌هاى استاندارد را تهیه مى‌کنیم.

تهیه محلول‌هاى استاندارد

ابتدا میزان معینى از KCL دو مولار را در یک لیتر آب مقطر حل مى‌کنیم (تعیین میزان نمک به‌صورت زیر مى‌باشد):

جرم مولى KCL ۷۴ است که که ۳۹ تا از این مقدار مربوط به K مى‌باشد.

در این مرحله از محلول مادر محلول‌هاى ۰ و۵ و ۱۰ و ۱۵ و ۲۵ ppm . براى مثال جهت تهیه محلول ۵ نرمال به روش زیر عمل مى‌کنیم (چون احتمال خطا بسیار زیاد است باید از یک محلول ۱۰۰ ppm استفاده کنیم).

سپس محلول‌هاى حد واسط را به دستگاه فلایم فتومتر داده و نتایج زیر حاصل مى‌شود. (البته قابل ذکر است بعضى از اعداد توسط نرم افزار در نمودار Excel اصلاح شده است)

بعد از تهیه و دادن نمونه به دستگاه عددى که براى ما ارائه مى‌دهد در حدود ۸/۸ مى‌باشد که با قرار دادن آن در منحنى استاندارد غلظت نمونه مشخص مى‌شود. ( ppm ۱۷.۸ )

میزان پتاسیم در خاک:

نتیجه:

مقدار پتاسیمى که توسط نمک‌هاى خنثى اندازه‌گیرى مى‌شود معرف وضعیت حاضلخیزى از حیث پتاسیم در هر نقطه از زمان است. البته اگر سایر عوامل رشد، محدود کننده نباشند، جذب پتاسیم به‌وسیله گیاه بهترین معیار براى قابل جذب بودن این عنصر مى‌باشد.

پتاسیم قابل تبادل در کشاورزى اهمیت زیادى دارد. از این رو افزودن مداوم پتاسیم به خاک نه تنها قدرت تثبیت کردن پتاسیم را در خاک کاهش مى‌دهد بلکه سطح پتاسیم قابل تبادل و محلول در خاک را افزایش مى‌دهد که این به نوبه خود در بازدهى محصول منعکس مى‌شود. جذب پتاسیم در سطح ریشه وابستگى زیادى به شیب غلظت بین خاک و ریشه و مقدار پتاسیم از خاک به ریشه است. در خلال فصل رشد رطوبت محدود کننده‌ترین عامل در جذب پتاسیم در محلول خاک به‌طرف ریشه است. با خشک شدن خاک، پخشیدگى پتاسیم کاهش مى‌یابد و به‌طریقى باعث کاهش پتاسیم قابل جذب خاک مى‌شود. عواملى که مؤثرترین نحوه قراردادن کودهاى پتاسیم را تعیین مى‌کنند عموما" آنهایى‌ هستند که بر تعادل پتاسیم در خاک اثر مى‌گذارند. اگر خاکى از کانی‌هاى رسى تثبیت کننده پتاسیم غنى باشد، باید مقدار کمى پتاسیم به‌صورت نوارى به‌ خاک داده بشود. این کار در نتیجه کاهش سطح تماس پتاسیم با خاک نتیجه بهترى دارد.

کودهاى پتاسیمى

- خاک چوب ؛ که داراى K₂SO₄ است اولین منبع پتاسیم جهت مصارف کشاورزى مى باشد .

- سنگ معدن پتاسیم ؛ امروزه بیشتر معادن پتاسیم از طریق استخراج رسوبات حاصل از تبخیر دریاهاى پیشین در شرایط خشک به دست مى آید که در حدود ۹۵% از کل معادن پتاسیم جهت تولید کود مورد بهره بردارى قرار مى‌گیرند.

- K₂SO₄ که از تأثیر KCL وH₂SO₄ حاصل مى‌شود بیشترین کود مصرفى را تشکیل مى‌دهد.

در میان خاک‌ها، خاک لوم سیلتى بیشترین توانایى را در نگهدارى پتاسیم دارد چون ظرفیت تبادلى بالایى دارد ولى در خاک‌هایى با CEC پایین، تلفات پتاسیم بیشتر مى‌باشد و بیشتر از طریق آبشویى صورت مى‌گیرد. میزان پتاسیم در خاک‌ها باید در حد ۱۵۰ تا ۱۸۰ ppm باشد که مؤسسات تحقیقات و کشاورزى خاک‌هایى با کمتر از ۲۵۰ ppm پتاسیم را کوددهى مى‌کنند.